Grasveld, voetbalveld, elektrisch veld

In de voorkennistoets die ik de PMN-leerlingen heb laten maken, moeten ze plaatjes van potentialen kiezen bij de zwaartekrachtspotentiaal van de zon en bij de elektrische potentiaal in een atoom. Dat hoort niet echt bij de standaardstof en valt dus niet mee.

Bij dit onderdeel schrijft iemand: ga je verder naar buiten, dan kom je buiten het veld en is er geen aantrekking. ‘Naar buiten’ wil hier zeggen: het atoom uit. Deze leerling denkt kennelijk dat het elektrisch veld van een atoomkern ergens (opeens?) ophoudt. Dat is strikt genomen niet waar, maar het is ook niet het belangrijkste geloof ik.

Het deed me denken aan iets wat ik in een andere klas heb gezien, bij een van de laatste PMN-lessen. Het gaat over het ‘elektronveld’, wat dat zou kunnen zijn:
leerlingeen baan rond het proton
docent: een baan, bedoel je ook echt de baan?
leerlingNou ja, dat is toch ook een soort veld…

Zou hier hetzelfde aan de gang zijn? Als leerlingen een veld zien als iets ruimtelijks, zoals een voetbalveld, is de associatie met een baan niet zo ver weg. Denk aan de atletiekbaan om het sportveld. En natuurlijk houdt zo’n veld ergens op.

Maar in de natuurkunde is een veld niet een deel van de ruimte zelf, maar iets wat die ruimte nodig heeft, wat ‘leeft’ in de ruimte. Zoals je bij een schilderij van elk punt op het doek kunt zeggen wat de kleur daar is, en hoe donker of helder die is, zo kun je in de buurt van een atoomkern van elk punt in de ruimte zeggen hoe groot het elektrische veld daar is, en welke richting het heeft.
Het ‘kleurenveld’ van het schilderij is niet het doek, het heeft het doek nodig. En net zo min is het elektrisch veld een deel van de ruimte.

Advertenties